Home TÜRK DÜNYASI
Category:

TÜRK DÜNYASI

İCTİMAİTÜRK DÜNYASI

Türk Dünyası Gənc Yazarlarının I Bakı forumu keçiriləcək

by
written by

Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin həyata keçirdiyi “Türk dünyası gənc yazarlarının I Bakı Forumu” layihəsi davam edir. Birliyin başqanı İntiqam Yaşar bildirib ki, donoru Qeyri-Hökumət Təşkilatlarına Dövlət Dəstəyi Agentiyi olan layihənin məqsədi Türk dünyasının tarixi ənənəsi olan ortaq ədəbi-mədəni əlaqələrin bu günü və gələcəyinə yeni nəsil yazarların verəcəyi töhfələrin müzakirəsi, ortaq ideyalar və birgə fəaliyyətlərin artırılmasıdır.
Türk Mədəniyyəti və İrsi Fondu və Sosial Tədqiqatlar Mərkəzinin də tərəfdaşı olduğu layihə çərçivəsində 4 oktyabr tarixində Bakıda “Türk dünyası şeir günü – Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin 25 illik yubiley törəni”, 5 oktyabr tarixində isə Türk Dünyası Gənc Yazarlarının I Bakı forumu keçiriləcək.
Tədbirlərdə Azərbaycan, Türkiyə, Özbəkistan, Qazaxıstan, Qırğız Respublikasından olan nümayəndələr iştirak edəcəklər. İştirakçılara layihə çərçivəsində Türk dünyasının müxtəlif yerlərində yaşayan yazarların yaradıcılıq nümunələrindən ibarət çap olunmuş kitab təqdim olunacaq.

0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
ŞEİRTÜRK DÜNYASI

Tolga Hezerin şiirleri: “Tarifsiz Hisler Şiiri”, “Zifiri Karanlık Şiiri”, “Deniz Gözlerin Şiiri”…

by
written by

2004 yılında Kayseri’nin Kocasinan ilçesinde doğdu. 2022 yılında İmam Hatip Lisesinden mezun oldu. Lise hayatı ona Kuran, Arapça, Osmanlıca, Tefsir, Hadis, Fıkıh vb. dersleri açısından çok şey katmıştır. 2023 yılında üniversiteye Edebiyat Fakültesi -Türk Dili ve Edebiyatı bölümünde başlamıştır. Halen eğitimini orada görmektedir. Şiire olan ilgisi bir arkadaşı sayesinde başlamış olup içindeki öz benliği ortaya çıkmıştır.

İletişim:

05050510284

Hezertolga40@gmail.com

Tarifsiz Hisler Şiiri
Semaya bak ey kaşları keman!
Bu fani ömürde yokluğun çokça elem Aylardan kasım, günlerden sen
Mest ediyor her zerren bir bilsen

Zifiri Karanlık Şiiri
Zifiri karanlık misaliydi evren
O ihtişamından eser yoktu aslen
Sisli olduğu için fark edilemezdi yüzler
O sisler de kaybolup gidecekti elbet

Terk-i diyar olacaktı bir gün Bu ihtişamlı sanılan ahir ömür Yalnız kalacaktı her gelen
Ve karanlıkta kaybolup gidecekti herkes

İhtişama fazla kapılıp dakika çürütenler Gün olur habersizce çürüyüp giderler Acizdir insanoğlu zifiri karanlıkta
Göremez önünü hiç bir zaman bu terk-i diyarda

Deniz Gözlerin Şiiri
Zaman zaman göz göze gelmekten
korkardım,
Gözlerin yol aldırırdı bana, farklı
diyarlara
Masmavi deniz misali, yüzerdim derinlerde
Daha derine inince, boğulmaktan korkardım
Korkmak tatlı gelince de, tatlıya nefret kusardım
Harab olan şu ömrüm, yanıktır bir tek
sana
Gözlerinin mavisinde yak şu gönlümü; acımasızca, durmadan….

Ey canım, cananım, mehtabım!
Şu bedbaht hayatta en güzel serencamım
Gözlerin kapkara, yanakların al al
Ekle gülüşünün efsununu kâinat güzelim

Biçare kalıyorum günden güne seni tanıdıkça, İnfial uyandırıyor saçların dokunamadıkça, Hatırımdan gitmez o günkü bakışların,
Gözlerine bakmak için daha da yaklaşırım
ömrüm boyunca

Keşke karanlıklar olsaydı bir tek
Gecelerin sükûnunda düşünürdüm seni Zaten hatırımdan hiç çıkmıyorsun,
Keşke sadece bunun için sevseydim seni

Bu his farklıdır sindrella çok farklı Her zerren, her zerren ezberimde saklı
Geceler haram oluyor, odam sen doluyor bu aralar
Uyusam rüyalar kandırıyor inan ki inan ki hiç
ummadan

İnfial uyandırıyor bende senin yerin Hislerim çoğaldı ruhum serin
Isıt beni ey güneşim!
Kalbime yerleştiğin yer çok derin

Kalemimden dökülüyor o narin yüzün Kelamlar da yetmez aslında tebessümün Sayfalardan katre akıyor tane tane
Gözlerinin katresi midir o yoksa küçücüğüm?

0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
ŞEİRTÜRK DÜNYASI

Osman Safa Azgından şiirler. “Sövüşler ve yenilgiler”, “Demodern”…

by
written by

OSMAN SAFA AZGIN
Cep numarası: 05433973804
E – posta: osmansafaazgin4@gmail.com
2004 yılında Kayseri’nin Melikgazi ilçesinde doğdu. İlk ve orta öğrenimi Kayseri’de tamamladı. Lisans öğrenimine 2023 yılı Ekim ayında Erciyes Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde başladı. Şiire olan ilgisi nazarında edebiyat ve sanatla tanıştı. Onu, ilkin en çok etkileyen şairler genellikle mısracı ve serbest tutumda yazan şairler, hatta fikir,
sanat ve özellikle yeni şiir dünyasının oluşmasında en büyük katkısı bulunan Orhan Veli Kanık oldu. Atilla İlhan, Cahit Sıtkı Tarancı, Özdemir Asaf, Yahya Kemal Beyatlı, Necip Fazıl Kısakürek gibi şairler esinlendiği diğer şairlerdir. Şiirlerinden birkaçı dergilerde yayımlandı. Elbette, büyük Türk coğrafyasından fedai şairleri de kucakladı. Şiirlerinin yanı sıra Doğu Türkistan Edebiyatından Abdülhaluk Uygur, Özbek Edebiyatından Abdülhamit Süleyman Çolpan, Azerbaycan Edebiyatından Cafer Cabbarlı, Mikail Müşfik ile ilgili yazdığı araştırma makaleleri ulusal ve uluslararası sempozyumlarda büyük rağbet gördü. Amacı her zaman insan ve insanın bilinçaltında yatan konular ve bu konu hakkında çağdaş, milli – evrensel bir edebiyat yapmak olan şair, şiirin insana ulaşmasını sağlamak istemekte ve buna hizmet etmektedir.

SÖVÜŞLER VE YENİLGİLER
Sana son bir kez daha yenilmeye ihtiyacım var
Sesinin masumaneliği ile vicdan yapmaya
Gözlerinin doğasında aşka mağlup olmaya
Bana verdiğin yeminler ardına başkasına gülerek öldürmene…

Şehre bahar erken geldi bu sene
Dallarında pembe tomurcuklar ve yuvasından göçmeyen kuşlar
Sürekli sokakları yıkayan ılık yağmurlar ve…
Ölmeden dirilen doğanın yaşamla dansı…
Sorsan hepsi yeniden canlandı oysa canlarında cam kırıkları
Oysa hepsinin cam kırıkları insanın sövüş ve kavgaları
Ölüm bu yüzden gelmedi belki de bu sene
Kendi küllerinden bir bahar doğsun tüm güzelliğiyle
Diye düşündüğüm bu senede lafügüzaf kelimelerim
İnin cinin uyduğu şehirde benimle serzenişte…

Ne yalancı aşklar yaşıyoruz bu şehirde
İnsan aşka âşık görünürken bedenlere köle
Aşk ihtirasın elinde oynatılan bir oyuna dönüşmüş
Yeri gelince sahi duyguların harcandığı oyun adı gölge
Anlaması zor değil başına gelen yenilgiden
Ya ihtirasa köle olacaksın ya da aşka
Lakin artık ikisinde de geçmez bir leke…
Kirlenen gururlara eşlik eder sövgülerle birlikte…

Yeniden yenilmeye ihtiyacım var şiirime bir ilham için
Doğa rengi gözlerinin topraklarıma kurşunu gerek
Belki özlemden gelir bu satırlar belki sitemden
Bir soru sormam için ve yeniden ölmem için
Seni bir kez daha görmem gerek
Toparlandığım yerden yenilmem gerek…

DEMODERN
Lakayt davranışlar ve imgeler üzerine yazılmış bir piyes
Zahmet olmazsa ben bu sahneyi izlemeyeyim
Lakırdılarınız ve boş sözlerinizle günlük dersleriniz modern
Ben ise uçkurum eskilere bu dünyada demodern
Safi zararınız insana kemiksiz yapılarınızdan cehennem
Ama ve ahrazlığınızdan oluşan semada yıkıldı gök kubbem
Safi zararınız canlıya, insan olarak algılamak bana külfet
Gel de sev şimdi insanları ölmüşken rindler…

Sizin sahtekârlık oyunlarınız her kıssada ama yok hisse
Ölmüş canlar ne umrunuzda güya “-sever” herkes sözde
Yılanın dokunmadığı canlarınızda yarınlarınız siste
Görmek isteyene her şeyi anlatır da bir ezgi sağırsınız kendinize

Bana müsaade inisiyatiflik bir durum değil nesnel
Topluma ayak uydurmaya çalışan mekanikler
Dur diyende olmaz arkamdan dedim ya hepiniz modern
Dur diyeni de katarım yanıma o da ben gibi demodern

Şahsi olarak daha da inerim derinlere de kaldırır mı meşrebiniz
Bana kalırsa hepiniz düşmansınız avuntularınızı reddettiğim için
Size kalırsa hepimiz biriz; sizde ben gibi etten farkınız modernist
Evet bende etten lakin farkın eski kafalı bir demodernist

ÖC ATEŞİ
Bu topraklar ki anamın ak sütü gibi helal olan bana
Babamın namusuna tehdit olanı toprak…
Kardeşimin sesi çıktığında öldüğü yer bu vatan
Bu topraklar bana atam Mete’den kalan miras

İlteriş’e selam olsun, Kapgan’a hürmet
Tonyukuk ile Kültigin’in yanına uçmağa davet
Bilge kağana görünemem almadım geçmişten ders
Dokuz oğuz olarak düşman idik kesilmedik dikkat

Dağılıp gitti her boy bir yana, bozgunlar arasında
Bir biz kaldık da yaban kaldık… Vatanımıza parya…
Kardeşler yeni coğrafyalarda kök saldılar oralardan
Bizse buralardan silinmeye çalışıldık, elveda…

Ne ayaklanmalar yaşadık da seng-i mezar
Kaç gün, kaç gece bağırdık istiklal uğrunda
Ellerimize bir kelepçe, susturmaya çalıştılar
Yaralarımıza çareler alındı tek tek, ölüyoruz na-ilaç

Hoten’de, Akçu’da, Turfan’da başladı selalar
Dillerimizde Uygur’un marşı kalplerimizde hürriyet
Kaç şehir aldık, kaç yerden kaçtı da tatlı dilli yılanlar
Sicim sicim üstümüze akın etti zehir dolu oklar

Batı ve kuzeyin tahsiliyle vatana gelen mücahitler
Kalemle başlattı cedidi ve bitirdi yeni bir kalemle
Hepsinin gayesi hürriyet ve hepsinin şehadeti aynı
Kimi kılıç, kimi hapis, kimi de bir pusu ile uçmağa vardı

Ey Uygur’um uyan artık ölüyorsun ilaçsız uykun yeter
Beni anladığın vakitler geldi eyvah desen de halin beter
Annen kardeşin eşin… hepsi susturulduğundan cariye
İçim acır sana Uygur’um, prangalara bağlanmış pençelerinden
Kaç kişi can verdik bu yolda da sustuk, içimizde öc ateşi
Demir kapıya ulaşacağımız gün belki yarındır
Lakin bugün hala uykudayız uyanmak biçare, ses etmek bir
Kaç kızımızı daha verince cariye uyanacağız bilmem

Zulüm nedir bilmedik de korku vermeyi iyi bildik
Zulmü gördü gözlerimiz balalarımıza dokunan zehirle
Dilimizi garipsedik, garipsedik her bir şeyimizi
Ne namus bıraktılar, ne çehre asimile ettiler bizi
*** *** ***
Bundan dolayı susmuyorum değil susamıyorum artık
Varıp bir savaş daha edelim, savaş bize düğün gibidir
Beni yerle bir eden düşmana karşın Bilge Han’ıma borcum var
Bugün uyanış vakti, bir çare gerekir bu vetolara

Şimdi Abdulhalukoğluyum sözlerimden dolayı edin beni idam
Milletimin istiklali için yaptığım devrimden kellem koltukta
Lütfullah’ım, Ötkür’üm ve daha nice kalem savaşçısı
İdam ve hapislerle beni de al ölüm koynuna

Kamlar ve baksılar harlayın ateşleri kurtlar geliyor
Oğuz’un sesi Ergenekon’dan duyuluyor, Kültigin emir veriyor
Asena ve Börteçine yaraları kanarken ön safta duruyor
Ateşler daha da harlanıyor gün kıza dönüyor
Bu gece Uygur kan saçarak uyanıyor…

0 comment
1 FacebookTwitterPinterestEmail
ŞEİRTÜRK DÜNYASI

İlhami Koçtan şiirler. “Anımsama”, “Ömrüm”…

by
written by

İlhami Koç
Cep numarası: 05528441106
E-posta: ilhamikoc414@gmail.com
2002 yılında Kayseri’nin Kocasinan ilçesinde doğdu. İlk ve ortaöğretimini Kayseri’de tamamladı. Lisans öğrenimine 2020 yılı Ekim ayında Erciyes Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde, başladı. Şiire olan ilgisi nazarında edebiyat ve sanatla tanıştı. Onu, ilkin en etkilen şairler genellikle mısracı tutumda yazan şairler oldu. Fikir, sanat ve özellikle şiir dünyasının oluşmasında en büyük katkısı olan kişi Ahmet Hamdi Tanpınar oldu. A. Muhip Dıranas, Recep Küpçü, Mikayil Müşfik, Attila İlhan katkısı olan diğer şair ve romancılardır. Bütün bunların yanı sıra hem her şiiri, hem de her edebi eseri kucakladı. Birçok şiiri çeşitli dergilerde yayımlandı. Şiirleri yanında bir fikir yazısı, Azerbaycan’da Edebiyyat Gazetesi’nde yayımlandı. Amacı, her zaman geçmişten güç alarak sağlam yeni oluşumlarla çağdaş milli-evrensel bilinçli, ötekileştirmeden yapılan edebiyat, özellikle de şiir anlayışını uyandırmak ve ona hizmet etmektir.

ANIMSAMA
-Attilâ İlhan’a
Bu dondurucu soğuk hissetmediğin
Bu insancıklar ki bir yerlerden gelen
Yüzleri derinlerde hiç görmediğin
Yaklaşan nefeslerini duymadığın
Bin yıllık savaş misâli süregelen

Virâne bir ev gecesi yatmadığın
Şamdanları kırık dökük hep batıyor
Karanlıklarda bir yüz anımsadığın
Şiirler okuyor anlayamadığın
Sevinçli bülbüller kanat şaklatıyor
İşte mutluluk vaktiyle tatmadığın
Binbir yıllık aşk misâli süregelen.

ÖMRÜM
-I-
Sahipsiz anlar yaşıyor gözlerimde
Taze bir ölü buz tutmuş ellerim
Arasında bir mektup saklıyormuş
Okuması zor anlaması zor
Tutması zor yük gibi
Ağırlaşıyor hatıralar
Dile kolay yaşanmamışlıkları bırakmak kadar
Soğuk, ancak ölürken sarılıyormuş
Ellerim, arasında bir mektup saklıyormuş.
-II-
Penceresiz bir odadan bakıyorum şimdi
Karlar arasında palazlanan yüreğime
Her şey belki görünenden çok farklı
Avuçlarımda saklanan o mektup
Belki biraz haklı
Ömrüm,
Bir kar tanesine dokunana kadardı.

BİR ÖLÜDEN DUYULANLAR
Geceden kalkar bir ölü
Ve her cenaze taşınmaz tabutta
Yükü omuzlarda tutma çilesi.
Bir hayat yaşanabilir ancak ölümüne
Ancak bir ölüm
Sevdirebilir hayatı böylesine.

Geceden kalkar bir ölü
Öyleymiş duyulan
Yağmur sonraları toprak kokusu
Gizli bir işarettir
Düşen her bir damla
Özgürlüğe esarettir.

Kalkar geceden bir ölü
Hafifler yıllanmış günahlar
Gece artık karanlık
Gece, artık karga tüyü.

GÖZLERİMDEN GEÇEN KERVANLAR
Gönlüm ince bir keman vur zarif tellerine
Sarı sıcak bir rüya ancak uyanacağım
Güneş berrak ve amansız yakalayacağım
Dönülmez dorukların kızıl tepelerinde.

Ölüversek mi ne beraberce ve apansız
Ruhuma bağ olur altını bozan saçların
Nasıl akar gözlerin kalırlarsa pınarsız
Habercisidir şayet acılar diyarının.

Gözlerimden kervanlar geçer sırtı yüklerle
Kapkara sevdayı yağdırır kirpiklerimden
Gözlerimden geçen onca kervan süngülerle
Kuşatır her an mutluluğu iliklerimden.

SEVDA ÇİÇEĞİ
Bir şiir söner gönlümün tüteceği
Derinlerde kalmış uzunca bir zaman
Kim ne anlamış şu yoksul mutluluktan
Kimin payına düşmüş sevda çiçeği.

Yavaş yavaş duyurmadan meleklere
Hangi yıldızı süzmeliyim gözünden
Işığını sarıp ipek mendilleri
Sırrını kimseciklere göstermeden.

Akşam vakti zamansız öten bülbüller
Bize haber verir mi sevda çiçeği
Kanatları parça parça güvercinler
Mutluluğu bilir mi sevda çiçeği.

0 comment
13 FacebookTwitterPinterestEmail
İCTİMAİTÜRK DÜNYASIYENİLİKLƏR

Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin 25 illik yubileyi TÜRKSOY-un baş ofisində qeyd olunub

by
written by

Mərkəzi Azərbaycanın paytaxtı Bakı şəhərində olan Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin 25 illik yubileyi TÜRKSOY-un baş ofisində qeyd olunub.
Türkiyənin paytaxtı Ankara şəhərində TÜRKSOY-un konfrans salonunda baş tutan yubiley törəninin açılış nitqini söyləyən TÜRKSOY -un baş katibi Sultan Rayev TÜRKSOY-un qurulduğu 1993-cü ildən bu günümüzə qədər Türk dünyasının mədəniyyətinin və sənətinin təbliğ olunması üçün fəaliyyət göstərdiyini vurğulayaraq, hər il üzv ölkələrin yazarları tərəfindən qələmə alınan önəmli əsərlərin qardaş dillərə uyğunlaşdırılaraq çap olunmasını təmin etdiyini, TÜRKSOY-un Türk dünyası yazarlarını bir platforma ətrafında birləşdirmə özəlliyini daşıdığını vurğuladı.

“Bu fəaliyyətlər nəticəsində Türk dünyası bir çox önəmli yazarı tanıma fürsəti tapmış, yazarlarımız Anadolunu Ata torpaqları ilə qovuşdurmuş, qədim mədəniyyətimizin əsintiləri oxuculara qovuşmuşdur.”
Çıxışının davamında Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin mərkəzi qardaş ölkə Azərbaycanda olsa da mənəvi mərkəzinin Ankara olduğunu bildirən Rayev “Birliyin qurulduğu gündən bu yana 50-dən çox əsərin çap olunmasına vəsilə olması, ədəbi-mədəni fəaliyyətlərdə və önəmli tədbirlərdə aktiv olması təqdir olunmalı haldır” dedi.
Yubiley tədbirində çıxış edən Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin Məsləhət Şurasının üzvü Dr. Şəmsəddin Kuzəçi: DGTYB olaraq təkcə Türkiyədən 20-ə yaxın kitab çap etdik, 35 şair və yazıçıya Türk dünyasına xidmət ödülü verdik. Türkiyənin bir çox tədbirlərində yer aldıq.
2000-ci ildə Fizuli şeir yarışması ilə Türk Dünyası Şeir şöləni təşkil etdik deyərək, çıxışını TÜRKSOY -a təşəkkür etməklə yekunlaşdırdı.
Çıxış üçün söz alan DGTYB-nin qurucu-başqanı, Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisinin Mədəniyyət komitəsinin eksperti Əkbər Qoşalı göstərmiş olduğu qonaqpərvərlik üçün TÜRKSOY-a və Sultan Rayevə təşəkkür edərək, Türk dünyasına 25 il müddətində xidmət etmiş DGTYB-nin bundan sonra da geniş fəaliyyətinə davam edəcəyinə inamını ifadə etdi.
Əkbər Qoşalı çıxışının davamında Türkiyənin dünyadakı bütün türklərin vətəni olduğu kimi, TÜRKSOY-un da Türk dünyasının bütün mədəniyyət xadimlərinin öz evi olduğunu bildirdi. 25 illiyin bir bitmə yox başlanğıc olduğunu qeyd edərək, DGTYB -nin fəaliyyətinin davam edəcəyini, yeni nəsillərin təşkilatı daha da irəliyə aparacağını söylədi.
DGTYB başqanı İntiqam Yaşar çıxışında 25 illik yubiley törəninin TÜRKSOY-un mərkəzi ofisində keçirilməsini əlamətdar hadisə kimi qeyd etdi. Bütün türk coğrafiyalarından olan üzvlərlə fəaliyyətin davam edəcəyini, Türk dünyasını əhatə edəcək layihələrin davamlı olacağını söylədi. TÜRKSOY-un bu kimi tədbirlərə ev sahibliyi etməklə Türk dünyası üçün bir mədəni körpü təmin etdiyini vurğuladı.
Toplantıda söz alan DGTYB-nin Məsləhət Şurasının üzvü, professor Rəsmiyyə Sabir isə 25 il öncə heç bir maddi imkan olmadan sadəcə sevgi ilə yola çıxan birliyin bu keçən zaman ərzində qət elədiyi yolun təqdirəlayiq olduğunu söylədi. O təşkilatın davamlı fəaliyyətinin hələ çox əlamətdar günlərə vəsilə olacağına inamını ifadə edərək, dahi şair Hüseyn Cavidin “Turana qılıncdan daha kəskin ulu qüvvət, Yalnız mədəniyyət, mədəniyyət, mədəniyyət” misraları ilə çıxışını yekunlaşdırdı.

Toplantının panel bölümündə söz alan Avrasya Yazarlar Birliyinin başqanı Yaqub Öməroğlu Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin fəaliyyətinin çox ürəkaçan olduğunu bildirdi. O təşkilatın fəaliyyətini mütəmadi izlədiyini, görülən işlərin Türk dünyası üçün önəmli olduğunu bildirdi.

Kitab təqdimatı panelində Rəsmiyyə Sabirin “Yerlə göy arasında” , Əkbər Qoşalının “Altaylardan qopan atlar”, Şəmsəddin Kuzeçinin “Şeirlərim”, İntiqam Yaşarın “Adını çəkirəm” kitabları təqdim olundu. DGTYB və yeni çıxan kitablar haqqında Avrasiya Yazarlar Birliyinin başqanı dr. Yaqub Öməroğlu, Dünya Söz Akademiyası başqanı Prof. Dr. Hayrettin İvgin və keçmiş millət vəkili, şair Mehmet Atilla Maraş Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi və kitablar haqqında düşüncələrini bölüşdülər.
Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin 25 illik yubileyi münasibətilə TÜRKSOY baş katibi Sultan Rayevə, baş katibin yardımçısı Sait Yusufa, Avrasiya Yazarlar Birliyinin başqanı Yaqub Öməroğluna və Hayrettin İvginə “25 illik” yubiley medalı təqdim olundu. Bundan əlavə TÜRKSOY-un Türkdilli topluluqlar ilə əlaqələr departamentinin müdiri dr. Cavid Mövsümlüyə Xidmət plaketi ilə təqdim olundu.
Bundan əlavə TÜRKSOY-un Baş katibi Sultan Rayev tərəfindən Dr. Şəmsəddin Kuzəçi, prof.dr Rəsmiyyə Sabir, Əkbər Qoşalı, İntiqam Yaşar və Murad Toyluya TÜRKSOY-un 30 illik yubiley medalları təqdim olundu.
Tədbirə sənətçi Kaya Kuzunun ifası və kollektiv foto ilə yekun vuruldu.

0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
İCTİMAİTÜRK DÜNYASIYENİLİKLƏR

“Türk Dünyasında Azərbaycan dili və ədəbiyyatı araşdırmaları” adlı beynəlxalq elmi simpozium keçiriləcək

by
written by

Xəzər Universitetində Dillər və ədəbiyyatlar departamentinin təşkilatçılığı ilə “Türk Dünyasında Azərbaycan dili və ədəbiyyatı araşdırmaları” adlı I beynəlxalq elmi simpozium keçiriləcəkdir.

Türkiyə Respublikasının Kafkas Universiteti, Ege Universiteti, Atatürk Universiteti, Özbəkistan Respublikasının Özbəkistan Dövlət Sənət və Mədəniyyət İnstitutu, Şimali Kipr Türk Respublikasının Uluslararası Final Universiteti, Türk Akademiyası və Azərbaycan-Kipr Dostluq Cəmiyyəti Simpoziumun təşkilində tərəfdaşdırlar. Ölkəmizdə isə Simpoziumun təşkilinə Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası, AR Dövlət Dil Komissiyası yanında Monitorinq Mərkəzi və Nizami Gəncəvi Vəqfi dəstək verəcəkdir.

Simpozium 24-25 oktyabr 2024-cü il tarixində Bakıda Xəzər Universitetində keçiriləcəkdir.

Simpoziuma aid məlumatlarla buradan tanış olmaq mümkündür.

Məlumat üçün əlaqə nömrəsi:  +99412 421-79-16/228

Elektron poçt: diled@khazar.org

0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
TÜRK DÜNYASI

Səadət Qurbanovanın Özbəkistandan “Keçmişə nəzər”i

by
written by

Keçmişə nəzər

Hər dəfə Qaraqalpaqısyana olan səfərimdə özüm üçün yeni-yeni məlumatları kəşf edib qayıdıram. Taleyin tələbi ilə hansı ünvana getsəm, əlbəttə, həmin yerin tarixi abidələri və irsi ilə maraqlanıb soruşur, gedib öz gözlərimlə görməyə çalışıram. Budəfəki səfərim zamanı Amudərya vilayətinin məşhur mədəni irs obyekti, Qaraqalpakıstanın tanınmış arxeoliji abidələrdən olan, Zərdüştçülük dövründən qorunub saxlanılan qədim abidəni – Çilpiq qalasını ziyarət etdim.
Çilpiq qalası Amudəryanın sahilində yerləşib, uzaqdan vüqarlı dəyər göstərməklə gözə görünüb durmaqdadır.
Yerli sakinlərin dediyinə görə bu qalanın yaşı 2200 ildən artıqdır. Hazırkı gündə təbiət hadisələri səbəbindən bu qalanın yalnız 20-30 faizi qalmaqdadır.
Çilpiq qalası 15 metr hündürlükdə, 65 metr diametrə malik olan, yastı halqa şəkilli, damsız dairəvi minarə olub, Nukusdan 43 kilometr aralıdakı təbii yastı təpənin zirvəsində yerləşir.
Qala hündürlükdə yerləşməsi səbəbindən ora məsafəsi 20 metrdən artıq, 75 pillə ilə çıxa bildik. Pillələrlə təpəliyə çıxdıqdan sonra dar cığırla qala başına çıxdıq. Təpəlikdən ətraf olduqca gözəl və füsünkar görünür. Bir yanda yumru təpəliklər, bir yanda seyrəngahlar, bir tərəfdə isə Amudərya çayı qıjıldayıb axırdı.
Gözümüz önündə tarix canlandı. Həyəcanla həmin dövr və qalanın tarixi haqqında söz açan yoldaşımızı diqqətlə dinlədik.
Təpəliyə qalxdıqdan sonra bütün ətrafı dolanıb tamaşa etdik, qala ortasında bir az oyuqvarı çökəklik yer alıb, ətraf isə eyni qala divarlarıtək hündür, divarın fərqli yerlərində dəliklər var. Qədimdə bəlkə həmin yerlərdən nəzarət üçün faydalanmışlar. Yerli nəzarətçinin söylədiklərinə görə ortadakı çala yerdə tonqal qalayıb digər ətraf qalaları düşmən hücumundan xəbərdar ediblərmiş.
Çilpiq qalasının tarixi hazıra qədər arxeoloq alim və tarixçiləri maraqlandırmaqdadır. Ayrı-ayrı mənbələrdə bu qalanın vulkanlardan yarandığı deyilsə də, bəzilərində əcdadlarımızın kainatı öyrənmək üçün rəsədxana kimi faydalandıqları deyilir. II-IV əsrlərdə Zərdüştilər dövründə dini mərasim yeri, mərhumların minarə içində çöl quşlarına yem olması üçün qoyulma yeri olub, sonra quşlar tərəfindən təmizlənən sümüklər yerə basdırılıb dəfn olunardı. Hazırda da qalanın 15 metrlik dairəsində əcdadlarımızın sümüklərinin tapılması deyilir. Sonralar Xarəzmşahlar dövründə bu abidələr hərbi məqsədlərlə, yəni mühafizəçi, xəbər etmə və müdafiə minarəsi kimi istifadə olunub.
VII əsrdə minarə yenidən qurulub, IX-X əsrlərdə Xarəzmşah dövründə yenidən təmir edilib. Çilpiq qalası Qaraqalpaqıstanın ən qədim, əhəmiyyətə malik olan abidələrdən biri olduğu üçün də gerbində Çilpiq üzərində doğan günəş təsviri əks etdirilib. Çilpiq qalası öz möhtəşəmliyi ilə Qaraqalpaqıstana təşrif gətirən xarici və yerli səyyahları daim cəlb etməkdədir. Bütün səyahətçilər bu Zərdüştilər dövründən bəri saxlanılan qəribə yüksəkliyi görüb, üzərinə çıxıb hüdudlara tamaşa edib, onun tarixini eşitməkdən məmnun olurlar. Yurdumuzda qorunub saxlanılan qədim abidələri, onların tarixini, böyük keçmişimizi gələcək övladlara ötürməyi borcumuz hesab edirəm.
Özbəkistanda böyük tarixə sahib olan bu kimi tarixi abidələr olduqca çoxdur. Sizin də Qaraqalpaqıstana yolunuz düşsə, əlbəttə, Çilpiq qalasının möhtəşəmliyini gedib öz gözlərinizlə görüb, gəlməyinizi tövsiyə edərdim.
Səadət Qurbanova

 

МОЗИЙГА ЮЗЛАНИБ

Ҳар гал Қорақалпоғистонга бўлган сафаримда ўзим учун янги-янги маълумотларни кашф этиб қайтаман. Тақдир тақозоси билан қайси манзилга борсам албатта ўша жойнинг тарихий обидалари ва мероси билан қизиқиб сўраб кўраман, бориб ўз кўзим билан кўришга ҳаракат қиламан. Бу галги сафарим мобайнида Амударё вилоятининг машҳур маданий мерос объекти, Қорақалпоғистоннинг таниқли археологик ёдгорликларидан бири бўлган Зардуштийлар давридан сақланиб қолган қадимий ёдгорлик Чилпиқ қалъасини зиёрат қилдим.
Чилпиқ қалъаси Амударёнинг бўйида жойлашган бўлиб, узоқдан виқор билан қадр ростлаб кўзга ташланиб турарди.
Маҳаллий аҳолининг айтишича ушбу қалъанинг ёши 2200 йилдан ошиқ экан.Ҳозирги кунда табиат ҳодисалари туфайли ушбу қалъанинг 20-30 фоизигина сақланиб қолган экан.
Чилпиқ қалъа 15 метр баландликда, 65 метр диаметрга эга бўлган,ясси ҳалқа шаклли, томсиз думалоқ минора бўлиб, Нукусдан 43 км масофадаги табиий ясси тепаликнинг чўққисида жойлашган.
Қалъа баландликда жойлашгани туфайли узунлиги 20 метрдан ортиқ ,75 та зина билан чиқиб бордик. Зиналар орқали тепаликка чиқдик сўнг торгина йўлакдан қалъа тепасига чиқиб бордик. Тепаликдан атроф жуда гўзал ва фусункор кўринарди.Бири ёни яйдоқ тепаликлар, бир ёни сайҳонлик, бир томонида эса Амударё дарё чайқалиб оқарди.
Кўз олдимда тарих жонланди.Ҳаяжон билан ўша давр ва қалъа тарихи ҳақида сўзлаётган ҳамроҳимизни жон қулоғимиз билан тингладик.
Тепаликка чиққач бутун тепаликни айланиб томоша қилдик, ўртасида бироз ўйиқроқ пастлик жойлашган, атроф эса худди қалъа деворларидек баланд, деворнинг айрим жойларида махсус ўйиқ жойлар бор бўлиб,қадимда балки ўша жойлардан кузатиш учун фойдаланган бўлсалар керак.
Маҳаллий кузатувчининг сўзларига кўра ўртадаги чуқур ўйиқ жойда олов ёқиб ён атрофдаги қалъаларни душман ҳужумидан огоҳ қилишган экан.
Чилпиқ қалъанинг тарихини ҳозиргача археолог олимлар ва тарихчиларни қизиқтириб келган.
Айрим манбаларда ушбу қалъа вулқонлар ижоди дейилса, бошқасида аждодларимиз коинотни ўрганиш учун расадхона сифатида фойдаланишган дейилган.2-4- асрларда Зардуштийлар даврида диний маросим жойи бўлган, марҳумларни минора ичида ёввойи қушларга ем учун қолдирадиган жой бўлган,сўнг қушлар томонидан тозаланган суякларни дафн қилиб ерга кўмишган, ҳозирда ҳам қалъанинг 15-метрлик деворлари орасида аждодларимиз суяклари сақланмоқда дейишади, кейинчалик Хоразмшоҳлар даврида ушбу ёдгорлик ҳарбий мақсадда яъни кузатув,хабар етказиш ва мудофаа минораси сифатида фойдаланилган.7 асрларда минора қайта қурилган, 9-10 асрларда Хоразмшоҳлар даврида яна қайта таъминланган Чилпиқ қалъа Қорақалпоғистоннинг энг қадимий, аҳамиятга эга бўлган ёдгорликларидан бири бўлгани учун ҳам республика гербида Чилпиқ устида кўтарилган қуёш тасвири акс эттирилган. Чилпиқ қалъаси ўз салобати билан Қорақалпоғистонга ташриф буюрган хорижий ва маҳаллий сайёҳларни доимо жалб этиб келган.Барча сайёҳлар ушбу Зардуштийлар давридан буён сақланиб қолган ғаройиб тепаликни кўриб, тепасига чиқиб ҳудудни томоша қилиб, унинг тарихини эшитишни хуш кўришади.Юртимизда сақланиб қолган қадимий ёдгорликларни улар тарихини, буюк ўтмишимизни келажак авлодга етказиш бу бизнинг бурчимиз деб ҳисоблайман. Ўзбекистонда буюк тарихга эга бўлган шу каби тарихий ёдгорликлар жуда кўп.Сиз ҳам Қорақалпоғистонга йўлингиз тушса албатта Чилпиқ қалъасининг салобатини бориб ўз кўзингиз билан кўриб келишингизни тавсия қилардим.
Саодат Қурбонова

0 comment
4 FacebookTwitterPinterestEmail
İCTİMAİTÜRK DÜNYASI

“Türk dünyası hekayələrdə” adlı layihə həyata keçiriləcək

by
written by

DGTYB üzvü, BDU-nun doktorantı, gənc türkoloq Məleykə Mirzəlinin müəllifi olduğu “Türk dünyası hekayələrdə” adlı layihə Azərbaycan Respublikasının Gənclər Fondunun elan etdiyi “İdeyanı Reallaşdır 2023” Gənclərin Fərdi Layihələr üzrə Qrant Müsabiqəsinin qalibi olub. Layihə çərçivəsində Türk dünyasının müxtəlif nöqtələrində yaşayan yazarların hekayələri Azərbaycan türkcəsinə uyğunlaşdırılaraq kitablaşdırılacaq.

0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
SÖYLƏŞİLƏRTÜRK DÜNYASI

İntiqam Yaşar: Türk dünyasına könül vermiş, onu idealı bilən istedadlı qələm dostlarımıza sıralarımızda hər zaman yer var

by
written by

Azərbaycanın türk ölkə və topluluqları ilə ədəbi-mədəni əlaqələrinin inkişafında öz dəsti-xətti ilə seçilən Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi (DGTYB) 25 illik yubileyini qeyd edir. Bu münasibətlə Birliyin sədri, Prezident təqaüdçüsü, tanınmış şair İntiqam Yaşarla həmsöhbət olduq:

– Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi 25 illik yubileyini necə qeyd etdi və ya edəcək?

– Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi hələ ki, 25 illiklə bağlı ümumi tədbirlər çərçivəsində fəaliyyətlər, qutlamalar həyata keçirir. Bundan əlavə, Birliyin əlamətdar yubileyinə bir neçə televiziya verilişi həsr olunub və olunmaqda davam edir. Bu il geniş bir yubiley tədbiri planlaşdırırıq. Tədbirin təkcə Azərbaycanı əhatə etməsini deyil, türk ölkə və topluluqlarından olan qələm dostlarımızın, Birliyimizin üzvlərinin də bu tədbirdə iştirak etməyini istəyirik. Bununla əlaqədar davamlı şəkildə hazırlıq işlərimizi aparırıq. Müəyyən razılıqlar əldə olunub, prosedurlar həyata keçirilib. Tədbirin vaxtı və yeri haqqında yəqin ki, mətbuatda məlumat veriləcək.

– 25 il əvvəllə müqayisədə Birlik necə inkişaf edib, hansı yolu keçib?

– 25 illə müqayisədə dünya dəyişib, Azərbaycan dəyişib, hər şey dəyişib. Bu dəyişimin içərisində təşkilatlar da dəyişir, yenilənir, müxtəlif formalar alır. Bu baxımdan 25 il əvvəllə müqayisədə çox şeyi dəyişmiş hesab etmək olar. Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi də 25 ildə çox böyük inkişaf yolu keçib, müxtəlif önəmli layihələr həyata keçirib. Onların bir qismində biz də iştirak etmişik. Bir qismi isə yaş baxımından bizdən öncəki nəsil, təşkilatın qurulmasında müstəsna rolları olan şair və yazıçılarımızın dövründə gerçəkləşdirilib. Təşkilat 25 illik müddətdə istər Azərbaycan daxilində, istərsə də, Türk dünyası miqyasında çox böyük işlər görüb, onlarla layihələr həyata keçirilib, türk ölkə və topluluqlardan yüzlərlə qələm dostlarımız Azərbaycana səfər ediblər. Azərbaycanda konfranslar, tədbirlər keçirilib. Bundan əlavə, Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyi beynəlxalq təşkilat olub, fəaliyyətini beynəlxalq miqyasda qurmaqla yanaşı, Azərbaycan daxilində də istər bölgə yazarlarımızın mərkəzi paytaxt Bakı şəhəri olmaqla, burada görüşlərinin təşkil olunması, istərsə də, müxtəlif bölgələrdə görüşlərin keçirilməsi kimi mühüm layihələrə imza atıb.

44 günlük Vətən müharibəsindən sonra təşkilatımız həm Bakıda, həm də müxtəlif bölgələrimizdə müharibə iştirakçısı olan, qazi şair və yazıçılarımızla görüşlər keçirib. Bu kimi layihələrimiz çoxdur və bundan sonra da davam edəcəyik.

 – Türk dünyasını əhatə edən təşkilat gələcəkdə çevrəsini genişləndirməyi düşünürmü?

– Təşkilatımızın Nizamnaməsində qeyd olunub ki, Birlik türk ölkə və topluluqları arasında, türksoylu xalqlar arasında ədəbi-mədəni əlaqələrin genişləndirilməsi, inkişaf etdirilməsi məqsədi ilə yaradılır. Bu baxımdan qardaş türk cümhuriyyətləri, istərsə də, hələ müstəqilliyini elan etməmiş türk topluluqların hər birindən üzvlərimiz var. Get-gedə sıralarımız genişlənir. Təbii ki, biz kəmiyyətə yox, keyfiyyətə üstünlük veririk. Türk dünyasına könül vermiş, onu idealı bilən istedadlı qələm dostlarımıza sıralarımızda hər zaman yer var. Şükürlər olsun ki, biz hər zaman qardaş cümhuriyyətlərdən, topluluqlardan olan gənc şair və yazıçılarımızın təşkilatımıza marağını hiss edirik. Onların bizim təşkilatımıza necə can atmasının şahidiyik. Davamlı şəkildə istər üzvlüklə bağlı, istərsə də, müəyyən layihələrə qoşulmaqla bağlı müraciətlər gəlir. Hazırki dövrümüzdə və ən yaxın gələcəkdə türk dünyasının yeni bir inkişafı, yeni bir genişlənmə üfüqü göründüyü üçün, bizim sıralarımızın daha da genişlənməsi ilə bağlı inamımız böyükdür.

– Azərbaycan Yazıçılar Birliyinə olunan bu qədər etirazlardan, tənqidlərdən DGTYB necə bir nəticə çıxarır?

– Biz büdcə təşkilatı deyilik. İstər təqdim etdiyimiz layihələr daxilində, istərsə də, layihə təqdim etmədən, hər hansı bir təlimat, təşəbbüs gözləmədən fəaliyyətlər həyata keçirir, təşəbbüsü özümüz veririk. Yeni nəsil yazarlara gücümüzün yetdiyi qədər dəstək olmağa çalışırıq. Onların istər ölkə daxilində, istərsə də, ölkə xaricində çap olunması, təbliğ olunması, müəyyən toplularda yer alması, müəyyən əlaqələrin qurulması üçün əlimizdən gələni edirik. Təşkilat olaraq bizim missiyamız bundan ibarətdir və gücümüzün yetdiyi qədər də buna səy göstəririk. Mənə elə gəlir ki, bu, etiraz olunmalı yox, alqışlanmalı haldır.

– Birlik haradan maliyyələşir?

– Bildiyiniz kimi, Azərbaycanda dörd minə qədər qeyri-hökumət təşkilatı fəaliyyət göstərir. Səhv etmirəmsə, onlardan 300-ə qədəri gənclər təşkilatıdır. Biz də gənclər təşkilatlarından biriyik. Təşkilatlar təşəbbüslərini, layihələrini dövlətə təqdim edir. Dövlət tərəfindən müəyyən müsabiqələr həyata keçirilir və biz də həmin müsabiqələrdə iştirak edirik. Həmçinin, müəyyən təşəbbüslərimizi müvafiq qurumlara təqdim edirik və bu layihələr çərçivəsində maliyyənin imkan verdiyi qədər işlərimizi həyata keçirə bilirik.

– Türkiyədə fəaliyyət göstərən Avrasiya Yazarlar Birliyi özünün bütün Türk dünyasını əhatələyən “Qardaş qələmlər” dərgisini çıxarır. Bəs DGTYB belə bir mətbuat orqanı çap edə bilərmi? Buna nə mane olur?

– Bəli, Türkiyədə fəaliyyət göstərən Avrasiya Yazarlar Birliyi ilə təşkilat olaraq bizim də çox geniş əlaqələrimiz var. Təşkilatın başqanı Yaqub Öməroğlu Azərbaycan üçün də çox dəyərli bir şəxsiyyətdir, Azərbaycan yazarlarının Türkiyədə təbliği baxımından çox misilsiz işlər görür. Onların “Qardaş qələmlər” dərgisindən xəbərim var. Mənim də zaman-zaman yazılarım, şeirlərim həmin dərgidə çap olunub. Bizim hazırda iki elektron dərgimiz fəaliyyət göstərir. Bunlardan biri “bizimyazi.az” saytıdır ki, artıq 10 ildən çoxdur fəaliyyətdədir. Digəri isə “dilimizvarligimiz.az” saytıdır ki, o da 3 ilə yaxındır fəaliyyət göstərir. Biz əsasən fəaliyyətimizi elektron media üzərindən həyata keçiririk. Kağız dərgilər həm maliyyə baxımından çətinlik yaradır, həm də bunu qəbul etmək lazımdır ki, Azərbaycanda bu cür dərgilər özünü doğrultmadı. Günümüzdə nə qədər belə dərgilərin açılıb qapandığını görürük. İstəmirik ki, elə bir addım ataq və o, özünü doğrultmasın. Media siyasəti dəyişib, elektron media sürətlə inkişaf etməkdədir. Bu sahədə rəqabətdə elektron kütləvi informasiya vasitələri önə keçib. Biz də təşkilatın media orqanı kimi elektron orqanlarımızı önə çəkmişik. Hələ ki, dərgi planımız yoxdur, bəlkə də gələcəkdə belə bir təşəbbüs olar.

– Son zamanlar Birlik əvvəlki kimi genişmiqyaslı layihələr həyata keçirirmi? Yaxın gələcəkdə hansı layihələr gözlənilir?

– Əslində, bizim təşkilatımızın layihələri davamlı şəkildə həyata keçirilir. Araya pandemiya dövrü girdi ki, həmin zamanda xalq olaraq, dünya olaraq çox əziyyət çəkdik. Ondan sonra da müəyyən dövr ərzində durğunluq oldu ki, bu da ümumi bir məsələ idi. Biz pandemiya dönəmində də çalışırdıq ki, müasir dövrümüzün imkanlarından istifadə edərək konfranslar həyata keçirək. Təbii ki, nə qədər bu cür layihələr həyata keçirsək də, heç biri canlı ünsiyyətin, canlı təmasın yerini vermir. Pandemiyadan sonrakı dövrdə bizim böyük beynəlxalq layihəmiz oldu. “Türk dünyasından Şuşaya, Şuşadan Türk dünyasına” adlı layihə çərçivəsində Özbəkistanda  3 böyük tədbir keçirdik, Türkiyənin İstanbul şəhərində Türk Ədəbiyyatı Vəqfi ilə birgə möhtəşəm tədbirimiz baş tutdu. Layihənin finalı isə Bakıda oldu. Türk ölkə və topluluqlardan gənc qələm dostlarımız Azərbaycana gəldilər, burada konfranslar, görüşlər baş tutdu. Bundan əlavə, başqırd yazar Ayqız Baymuhammedin bizim təşəbbüsümüzlə Azərbaycan dilində çap olunan kitabı Sumqayıtda təqdim olundu. Bu kitab rəhmətlik millət vəkilimiz, Milli Məclisin Mədəniyyət Komitəsinin keçmiş sədri Qənirə xanım Paşayevanın təşəbbüsü ilə çap olunmuşdu. Biz onunla birlikdə hazırlamışdıq kitabı. Onun da iştirakı ilə bu tədbir keçirildi. Pandemiya dövründən sonra çox layihələrimiz, tədbirlərimiz baş tutub. Regionlara səfərlərimiz olub. Yeni nəsil yazarların təbliği ilə bağlı Bakıda və regionlarda fəaliyyət göstərən universitetlərdə görüşlərimiz keçirilib. Həmçinin, Vətən müharibəsində iştirak edən şair və yazarlarımızın yaradıcılıq nümunələrindən ibarət kitab çap etdik. Bu kitabın çap olunduğu layihə çərçivəsində Bakıda və regionlarda görüşlər baş tutdu. Gənclər Təşkilatları Milli Şurası ilə Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin birgə həyata keçirdiyi “Mən Vətənəm” adlı layihə çərçivəsində eyni adlı kitab çap olundu. Kitabda Vətən müharibəsi şəhid və qazilərimizin yaradıcılıq nümunələri toplanmışdı. Bununla bağlı da bir neçə konfrans və görüşlər keçirildi, kitabın təqdimatı geniş şəkildə baş tutdu. Yenə Gənclər Təşkilatları Milli Şurası ilə Dünya Gənc Türk Yazarlar Birliyinin birgə təşkilatçılığı ilə tanınmış qələm adamları ilə görüşlər keçirilib. Xalq şairlərimiz Sabir Rüstəmxanlı, Ramiz Rövşən və başqaları ilə gənclərin görüşünü təşkil etdik.

Bu il 25 illik yubileyimiz çərçivəsində də geniş fəaliyyətlərimiz həyata keçiriləcək və İnşallah, əhatəli şəkildə ictimaiyyətə təqdim olunacaq. Sizin timsalında, təşkilatımızın fəaliyyətinə yer ayıran bütün media orqanlarına təşəkkür edirəm ki, fəaliyyətimizə ciddi şəkildə diqqət göstərilir, işıqlandırılır.

Şahanə MÜŞFİQ

yeniazerbaycan.com

0 comment
0 FacebookTwitterPinterestEmail
TÜRK DÜNYASIYAZILAR

Yakut qəhrəmanlıq dastanı – «Olonxo» və Isıax bayramı…

by
written by

Məleykə MİRZƏLİ

Bakı Dövlət Universitetinin

Türkologiya kafedrasının doktorantı

Uzaq Sibir torpaqlarında, gözləri qıyma, saçları qara, eynən qədim türklərin görkəmində yaşayan bir xalq var – yakutlar. Kilometrlər, əsrlər, araya girmiş imperiyalar – heç nə onları malik olduqları öz’lərindən ayıra bilməyib.

Bu düşüncələrdəykən türkün böyük ozanı, türklüyü sətir-sətir vərəqə düzən yazarımız Rüstəm Behrudinin bir neçə misrası ağlıma gəlir:

“Sibirdə ovçu bir yakut ilə ucsuz-bucaqsız çöldə heyvan bəsləyən bir qazax, Urmici yaxınlığında bir kənddə bir əkinçi ilə İstanbullu bir tüccar, bir Hun savaşçısı ilə VIII əsrdə Monqolustanda bir karvançı, XV əsrdə Azərbaycanda olan bir sufi, hurifi ilə, XVI əsrdə Avropada savaşan bir Osmanlı paşası, çağdaş Altaylardakı bir şamanla kommunist şair H.Hikmət arasındakı bağın adı nədi görəsən? İki min ildən çox zaman içində qopub tükənməyən bu bağın şaman dualarına bürüdüyüm bircə adı var – TURAN”.

Sibirdə ovçu bir yakut…

***

YAKUTLAR

Rusiyanın Uzaq Şərqində, Şimal Buzlu Okeanı boyunca yerləşən Saxa (Yakutiya) Respublikasının 1 milyon əhalisinin, təxminən, 450 minə qədəri yakut türküdür. Yakutların sayları az olsa da, qədim türk inanclarını, dillərini və xalq ədəbiyyatlarını qoruyub günümüzə qədər gətirmələri çox diqqət cəlb edir. Yakut dilinin çağdaş türk dillərindən kəskin fərqlənişi bizləri çaşdıra bilər. Etimoloji təhlillər, müqayisəli tədqiqlər göstərir ki, yakut dili türk dilləri ailəsindən ilkin ayrılan dillərdən olub. Hətta dillərimiz arasında saylar üzərindən oxşarlığa nəzər salmaq da yakut dilini digər mənşələrə aid edənlərə tutarlı cavab olar: biir – 1, ikki – 2, üs – 3, tüört – 4, bies- 5, alta – 6, sette – 7, ağis – 8, toğus – 9, uon – 10.

Tarix boyunca yakutlar demək olar ki, bütün Lena hövzəsi boyunca yarı uruqlarda (kiçik tayfalar) yaşayıblar. Bu uruqlar yakut dilində “con” adlanırdı və hər icmanın öz bəyi (toyonu) olurdu. Toyon/toyun qədim türk ləqəbidir, avarlar və xəzərlərdə də mövcud olub. Xəzərlər vasitəsilə ruslara keçdiyi, XVII əsrə qədər gəldiyi məlumdur. Rusların Sibirə gəldiyi dövrdə yakutların bir hissəsinin Tigin adlı toyonun hakimiyyəti altında yaşadıqları barədə şayiələr var. Tigin/tegin qədim türkcə sözdür, mənası isə “şahzadə”-dir. Bütün yakutların başında duran hökmdar böyük toyon adlanırdı.

Ruslar xarici bazarlarda çox məşhur olan xəz ticarətini tamamilə ələ keçirmək üçün Sibir bölgəsinə doğru irəliləməyə başlayırlar. 25 sentyabr 1632-ci ildə onlar Lena çayının mərkəzi hissəsində Lena qalasını (indiki Yakutsk şəhərindən 70 km aralıda) tikirlər. Beləliklə, rusların yakutlar üzərində hökmranlığının ilk addımı atılır. Ruslar dəstə-dəstə bura gələrək müxtəlif yerlərdən yakutların arasına girərək xəz yığırlar. Manqazaydan (Manqazeya) göndərilmiş rus (kazak) dəstəsi 1633-cü ilin yazında Yakutsk şəhərindən göndərilmiş başqa bir rus dəstəsi ilə qarşılaşır. Rus kazakları və ya “iş adamları” bəzən isə özləri üçün xəz almaq üçün yakutların arasına girirlər. Beləcə, bütün Yakut eli Rusiya tərəfindən talan edilir.

«OLONXO» DASTANI

1632-ci ilə qədər – Saxa türklərinin ruslar tərəfindən işğalına qədər, onların yazılı ədəbiyyatı yox idi, lakin çox zəngin bir xalq ədəbiyyatı var idi. Bu xalq ədəbiyyatı materiallarından biri də «Olonxo» dastanı, onun boyları, yaxud qollarıdır. Bu örnəklər unikal bir ənənəyə malikdir, bir çox fərqli hekayələrdən ibarətdir. Hekayələrin hər biri öz qəhrəmanının adı ilə adlandırılır və onların olonxohut adlı xüsusi rəvayətçiləri var.

Qəhrəmanlıq dastanlarına, demək olar ki, hər bir cəmiyyətdə rast gəlinir, onlar şeir formasında olduğu üçün daha maraqlıdır, həm də cəmiyyət arasında əzbərlənib yadda qalması daha asan olur. Yakut ədəbiyyatındakı «Olonxo»-lar uzunluğu və bənzərsiz hekayə quruluşu ilə diqqəti cəlb edir. Onların həcmi minlərlə, hətta on minlərlə sətir ola bilər.

Olonxohutlar tarixi ənənəni qoruyaraq qəhrəmanları və hadisələri ətraflı təsvir edir, rəvayətləri zəngin məcazlarla, metaforla bəzəyir, qədim Altay alliteasiyasını uğurla tətbiq edirlər. Olonxohutların söylədiyi bu hekayələr bir zəncir meydana gətirir və sanki «Olonxo»-nun həlqəsinə düzülür. İndiyə qədər toplanmış ən məşhur «Olonxo»-lar bunlardır: Er Soğotoh, Ürüng Uolan, Nurgun Bootor, Kulun Kulustuur, Bahımmı Baatır, Erbextey Bergen, Mülcü Böğö, Sün Caahın. Digər xalq ədəbiyyatı örnəkləri içərisində sehen (əfsanə), kepseen (xalq hekayəsi), uge (nağıl), ostuoruya (nağıl), alqıs (alqış, ilahi), ırıa (bayatı, xalq mahnısı), xohoon (qoşma), kırııstar (bəddua), bilgelər (inanclar), ös xohoonnoro (atalar sözləri), taabirinnar (tapmacalar) diqqəti çəkir. Bu zəngin xalq ədəbiyyatı nümunələrinin yazıya alınması yalnız 1819-cu ildə kiril əlifbasına əsaslanan xüsusi əlifbaya keçid ilə mümkün olmuşdur. Ruslar bu əlifbadan xristianlığı yaymaq, həmçinin folklor materialları tərtib etmək üçün istifadə etmişlər.

E.K.Pekarski özünün yakutca-rusca lüğətində «Olonxo»-nu belə tərif edir: “Qəhrəmanlıq dastanı, Bahadırların qəhrəmanlığını yad edən nəğmə, ölçülü qəhrəmanlıq şeiri, nağıl, uydurma hekayə, tarix, əfsanə”.

«Olonxo» dastanı yakut folklorunda mərkəzi yer tutur, yakutlar tez-tez “Olonxo” bədii rəvayət gecələri keçirirlər. Hətta 20-ci əsrin əvvəllərində hər Yakut kəndində bir neçə «Olonxo» rəvayətçisinin olduğu müəyyən edilmişdir. Bu rəvayətçilər Olonxosut adlanır. Yakut dilində dastan söyləmək “oloqolo-”, “olonxolo-” feli ilə qarşılanır. «Olonxo» oxuyanların xüsusi məharətli aktyorluq və improvizə ritorikası bacarıqları olmalıdır. «Olonxo» dastanları musiqi müşayiəti ilə ifa edilə bilər. “Nuyurgun Boğotur” yakut «Olonxo»-larının ən məşhuru, həm də ən uzunudur, poeması 36000 misradan ibarətdir. «Olonxo»-lar 2005-ci ildə YUNESKO-nun “Bəşəriyyətin Şifahi və Qeyri-Maddi İrsinin şah əsərləri” siyahısına daxil edilmişdir.

«Olonxo»lorda danışılan hekayələrdə üç dünya var: Üst, Orta, Aşağı dünya. Üst dünya tanrıların evidir, orta dünya isə insanların yaşadığı hissədir. Aşağı dünya yeraltıdır. Kainatın ortasında “Aal Luuk Mas” var, onun kökləri Aşağı Dünyaya qədər uzanır. Onun budaqları göyə, tanrıların məskəninə qalxır.

Bu sözün mənşəyi hara söykənir bəs? Saxa türklərinin ən məşhur tədqiqatçılarından olan türkiyəli professor M.F.Kirişçioğlu qeyd edir ki, «Olonxo» sözünün qıpçaq dialektlərində işlənən ölöng “mahnı, xalq nəğməsi” sözü ilə həm formaca, həm də mənaca oxşarlığı var. Saxa dilçisi Antanovun fikrincə, sözün ikinci hissəsindəki -ko bütün türk dillərində “şeir, mahnı yazmaq” feilinin qalığıdır və buradan Saxaca kohuy- “şeir, mahnı yazmaq, oxumaq”, kohoon “şeir” (türkcə koşuğ “şeir, mənzumə”; köşak “tarixi mahnı”) sözləri törədilmişdir. Buradan bəlli olur ki, saxaca «Olonxo» (“toplanmış söz”) sözü çox qədim türkcə olan ölöng “mahnı” + kohoon “əsər” sözlərinin birləşməsindən yaranmışdır.

«Olonxo» saxaların milliləşməsi prosesində formalaşıb və mənlik şüurunun yaranmasını, inkişafını epik şəkildə sənədləşdirib. Qəhrəmanlıq rəvayətlərinin məzmununa nəzər salsaq, saxaların etnik şüuru tayfa quruluşunun getdikcə dağıldığı, hələ də patriarxal xarakterini qoruyub saxlayan erkən ictimai münasibətlərin yarandığı bir dövrdə formalaşmağa başladığını görərik. Bu dövrdə tayfa ideologiyasının geniş xalq kütlələri üçün xüsusi əhəmiyyəti vardı. Bu rəvayətlərdə tayfalar, icmalar arasında qarşıdurmaların yaşandığı, “tayfanın insanlara həm ayrı-ayrı tayfalardan olanlara, həm də özlərinə qarşı sərhəd yaratdığı” dövrdə bir növ birlik və həmrəyliyə çağırış görmək olar.

«Olonxo» dastanı yakut milli bayramı olan Isıaxda da ənənəvi şəkildə oxunuraq günümüzə gəlib çatmışdır…

YAKUT MİLLİ BAYRAMI – ISIAX

Bayramlar hər bir xalqın həyatında böyük rol oynayır. İnsan cəmiyyəti əsrlər boyu öz mədəniyyətini, adət-ənənələrini, folklorunu nəsildən-nəslə ötürür, yaşadır. Bu şəkildə tarixi ənənəni yaşadan bayramlardan biri də yakut türklərinin Isıax bayramıdır. Bu bayram ilin ən uzun günləri olan 21-22 iyun tarixlərində qeyd olunur. Yeni ilin, təbiətin oyanmasının, yayın başlanğıcının, xalqın birliyinin, bərəkətin simvoludur. Bu bayram Yakutiyanın hər yerində, hətta onun hüdudlarından çox uzaqlarda – Uzaq Şərqdə, Sibirdə, Moskvada, Sankt-Peterburqda, Rusiyanın yakutlar yaşayan digər şəhərlərində keçirilir.

Isıax bayramı şaman duası ilə başlayır. Bu həm qonaqları qarşılamaq, həm də bölgənin atəşinə və ruhuna təşəkkür etmək üçündür. Gün ərzində böyük ziyafətlər, müxtəlif şoular keçirilir, ənənəvi xalq rəqsləri ifa olunur, “toyuk” mahnıları oxunur, «Olonxo» dastanları danışılır. “Osuoxoy” rəqsi də bu ənənələrdən biridir. Yallı şəklində oynanılan bu rəqs günəşi təmsil edir. Müğənni mahnının sözlərini improvizə edir, rəqqaslar isə onları təkrarlayır. Bu rəqs dayanmadan səhərə qədər davam edir. “Toyuk” nəğmələri saxa türklərinin ənənəvi boğaz musiqilərindəndir. Bu mahnılar saxa türklərinin mədəniyyəti ilə həyat tərzini təsvir edir. Ixıax bayramında «Olonxo» dastanlarının oxunması da mühüm yer tutur. Günlərlə qocaman igidlərin həyatı, mübarizəsi, döyüşləri, uğurları həyəcanlı şəkildə danışılır. Bayram yerlərində soy-köklü ailələr tərəfindən “balaqan” adlanan ənənəvi yurtalar yaradılır. Burada milli xörəklər bişirilir, həmin milli xörəklərlə qonaqları qarşılayırlar. Ənənəvi yeməklər adətən ət və süd məhsullarından hazırlanır. Bunlara “subai”, “köürçex” və s. daxildir. Bayram zamanı saxa türklərinin ən müqəddəs içkisi hesab edilən qımız arzu tutularaq içilir. Sonra qiymətli əşyalarının üstünə qımızı səpirlər ki, çoxalsın, bərəkətli olsun. Bayrama hazırlıq il boyu aparılır. Gənc qızlar, qadınlar bayram üçün xüsusi milli geyimlər tikir, ən gözəl zinət əşyalarını taxırlar.

Yalnız qadınlar deyil, kişilər də bayrama hazırlaşır. Kişilərin güc yarışması “Dıqın oyunları” adlanır. Dıqın oyunları iki gün davam edir. Bura yeddi fərqli oyun növü daxildir. Bunlardan birincisi “Xapsağay”-dır. Xapsağay ənənəvi saxa güləş oyunudur. Bundan əlavə, oxatma yarışları keçirilir. Bayramın ən həyəcanlı məqamlarından biri də at yarışıdır. Bu yarışlar həm tamaşaçılara, həm də yarışçılara böyük həyəcan verir.

Bayramın sonunda camaat toplaşıb günəşə dua edir, onu qarşılama mərasimi keçirir. Üzlərini günəşə çevirib əllərini uzadaraq qarşıdakı uzun və çətin il üçün günəşdən güc alırlar.

Ədəbiyyat:

В.Т.Петров, Роль Фолклора в Зарождении Якутской Литературы. Якутск, 1972. Н.В. Емельянов. Сюжеты якутских олонхо. Москва, 1980. Антонов Н.К. Материалы по исторической лексике якутского языка. Якутск, 1971. F.Kirişçioğlu. Saha Kahramanlık Destanı “Olonko”. https://100yakutia.ru/kultura-yakutii/traditions/38-prazdnik-belogo-izobiliya-yuryung-tunakh-ysyakh https://100yakutia.ru/kultura-yakutii/traditions/36-yakutskij-geroicheskij-epos-olonkho

0 comment
1 FacebookTwitterPinterestEmail
Newer Posts
Older Posts