Məni bağışla, Padre, amma sənə verəcək cavabsız suallarım var. İlahi varlıq həqiqətənmi mövcuddur? Bəs Cənnət və Cənnəmin taleyi necədir? Əgər onlar yoxdursa, insan niyə yaxşı biri olmalıdır ki? Axı insanın xislətində və varlığında həmişə qorxu ilə yönləndirilmək ehtiyacı var.
Deyirlər ki, kiməsə görə vicdan və insanlıq anlayışı var. Bəs biz bu hissiyyatı haradan alırıq? Vicdan dediyimiz bu mürəkkəb hissin banisi kimdir, bu möhtəşəm əsəri kim yazıb? Əgər bu, sıradan bir duyğudursa, nə üçün hər kəsdə anadangəlmə, şüuraltı bir “qızıl kod” kimi mövcuddur?
Padre, mənə cavab ver: ədaləti necə tapaq? İnsan nəyin doğru, nəyin isə sadəcə işinə yarayan bir mənfəət olduğunu haradan bilsin? Doğrunu bilə-bilə yalanın, yanlışın arxasınca getmək hansı ziddiyyətli hissdir? Və əgər bu, ilahi bir gücdürsə, nə üçün bəzi insanlar onu unudur? İlahi fərman necə unudula bilər, Padre?
Əgər Cəhənnəm yoxdursa, cəza yoxdursa, insan niyə yaxşılıq etsin? Fizika qanunlarına görə dünya təbiətin yaradılışıdır, elmin mexanizmidir. Bəs elmdə “ədalət” deyə bir anlayış varmı? Yoxdur.
Padre, susma, cavab ver! Sən imanın nə olduğunu həqiqətən bilirsənmi? Açqla mənə:
İncil deyir ki, bir xardal dənəsi boyda imanın olsa, əncir ağacına dənizdə bitməyi əmr edə bilərsən.
Qurani-Kərim deyir ki, imanı və əməli olanlar Cənnətə qovuşacaq.
Tövrat deyir ki, əməlin düzdürsə, müjdən var.
Zəbur isə Davudun dili ilə bizimlə bilavasitə danışır…
Padre, danış! Əgər Haqq varsa, haqsızlar niyə adətən öndədir? Ədalət varsa, niyə haqlı insanlar bir çox hallarda yarıyolda qalır, irəli gedə bilmir? Mənə de, o biri dünyada vəziyyət necədir? Əgər bu suallara cavabın yoxdursa, onda nəyə əsaslanıb günahları yuyursan?
Bilirsənmi, Padre, mənə ən çox nə maraqlıdır? Cəhənnəmi pulla satın alan o alman din xadimi — Yohan Tetzel və onun indulgensiyaları.
Mənə hər şeyi danış…
Padrenin Cavabı:
Otaqdakı sükut ağır idi. Axşam duasının şamları yavaş-yavaş əriyir, taxta qəfəsə söykənmiş gəncin təngnəfəs nəfəsi otağın soyuq havasına qarışırdı. O, sadəcə sual vermirdi; o, göylərin sükutunu mənim yaxamdan yapışaraq tələb edirdi.
Mən dərindən nəfəs aldım. Əllərim qocaman İncilin köhnəlmiş cildində gəzdi və pıçıldadım:
Oğul, sən elə bilirsən ki, bu sualları yalnız sən verirsən? Sənin bu qəzəbin, bu üsyanın əslində imanın ilk qığılcımıdır. İnsan inanmadığı bir şeyə qarşı bu qədər acıqla qışqırmaz. Sən Allahın yoxluğundan deyil, Onun ədalətinin sənə çatmadığından incik düşmüsən?
Sən soruşursan ki, vicdan haradan gəlir? Əgər dünya sadəcə atomların və təsadüfi toqquşmaların məhsuludursa, təbiətdə “ədalət” deyə bir maddə yoxdur. Qurd quzunu yeyəndə cinayət törətmir, fırtına kəndi dağıdanda vicdan əzabı çəkmir. Bəs elə isə, sən niyə haqsızlıq görəndə içində bir şeyin qırıldığını hiss edirsən? Bu “qızıl kod” təbiətin deyil, ruhun dilidir. Vicdan — Yaradanın insanın qəlbinə qoyduğu imzadır. Sən onu unuda bilərsən, üstünü toz basar, amma o imzanı silmək mümkün deyil.
Sən deyirsən ki, cəza və Cəhənnəm yoxdursa, insan niyə yaxşı olsun? Əgər bir insan yalnız cəhənnəm qorxusundan yaxşılıq edirsə, o, yaxşı insan deyil, sadəcə qorxaq bir quldur. Əsl mənəviyyat cəzadan qorxub qaçmaq deyil, xaosun ortasında işıq olmağı seçməkdir. İncil, Quran, Tövrat və Zəbur onların hamısı sənə eyni şeyi pıçıldayır: İman bir saray deyil, bir addımdır. Bir xardal dənəsi boyda olan o kiçik inam, insanın daxilindəki şübhə dənizini yaracaq gücə malikdir.
Bəs haqsızlar niyə öndədir? Niyə düzlər düzdə qalır?
Bax, sən dünyanı bir səhifəlik şəkillə mühakimə edirsən, Yaradan isə bütün romanı oxuyur. Ağacın kök salması üçün torpağın altında, qaranlıqda qalması lazımdır. Zəfər kimi görünən hər təkəbbür, əslində bir ruhun yavaş-yavaş çürüməsidir. Əgər bu dünyada hər haqsızlıq anında cəzalandırılsaydı, insanın “seçim azadlığı” kal qalardı. Biz robot yox, insanıq — yaxşını və pisi seçmək hüququ olan varlıqlar.
Sən Yohan Tetzelin cənnət qəbzlərini, o alverçi din xadimlərini xatırlatdın… Haqlısan. İnsanlar müqəddəs olan hər şeyi satmağa çalışdılar. Amma din adamının günahı, Dinin özünü çirkləndirməz. Mən günahları yuyanda öz gücümlə yox, insanın öz daxilindəki tövbəyə şahidlik edərək bunu edirəm. Mən hakim deyiləm, sadəcə bir körpüyəm.
O biri dünyada vəziyyətin necə olduğunu soruşursan… O dünya — bu dünyada əkdiyin toxumların kölgəsidir. Əgər daxilində nifrət və zülmət böyütmüsənsə, öz Cəhənnəmini zatən aparırsan. Əgər mərhəmət və əkmisənsə, Cənnət elə sənin daxilində başlayır.
Unutma: haqsızlığın çoxaldığı bir dünyada dürüst qalmaq insanın axirətdə verə biləcəyi ən böyük cavablardandır.
