Şəfa VƏLİ. GÜLÜN SÖZÜ

Hər sözünün üstündə duran, edə bilməyəcəyi sözü dilinə gətirməyən Gülnar Səmanın yeni kitabı işıq üzü görüb. “Sözümüz sözdür” adlı kitab Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat İnstitutu Elmi Şurasının 17 dekabr 2018-ci il 15 saylı qərarı ilə nəşr edilib.Kitabda “Ön söz yerinə” Elçin Əfəndiyevin “Söz azadlığı tənqidimizə nə verib?” adlı məqaləsindən bir hissə verilib. (III məqalə, “Ədəbiyyat qəzeti”. 4 noyabr 2017. № 39 (5110) səh. 8-9) Həmin hissədə Elçin Əfəndiyev  yazır: “…mən Gülnar Səmanın “Ədəbi gəncliyimizin 2015-ci ildəki fəaliyyətinə bir baxış” (“525-ci qəzet” 4 iyun 2016) adlı xülasə tipli məqaləsini maraqla oxudum və bu məqalənin yaxşı cəhəti ondadır ki, oxuyursan və aşkar hiss edirsən: haqqında bəhs olunan, bax, bu gəncləri oxumaq lazımdır, onların yaradıcılığından daha ətraflı, daha artıq bir təfərrüatla, daha mütəmadi yazmaq lazımdır”.



Mən 2016-cı ilin fevralını xatırlayıram bu sətirləri
oxuduqca… Onda Gülnar Səma ilə eyni otaqda yaşayırdıq. Mən onun “Ədəbi gəncliyimizin
2015-ci ildəki fəaliyyətinə bir baxış” adlı yazısının yazılma prosesinin
şahidiydim. Gülnar yazıda adını çəkdiyi bütün gənclərin kitabını başdan-başa
oxuyur, kitabı olmayanların (məsələn; mənim) mətbuatda çap olunan qələm nümunələrini
bircə-bircə toplayır, onları əsl ədəbiyyatşünas kimi incələyirdi. Və yazının
kiçik bir abzası üçün bəzən ən az dörd mətbu orqan;  jurnal, dərgi, qəzet, almanax, antologiya
oxuyurdu. Sonra da keçirdi kompyuterin başına və yazmağa başlayırdı. Məni yuxu
necə tuturdu, bilmirəm. Bir də səhər ayılırdım ki, masanın üstündə başqa
kitablar, fərqli qəzet-jurnallardır. Və Gülnar növbəti gəncin yaradıcılığına “səyahətə
çıxıb”…

Belə yaranırdı Gülnarın ədəbiyyat tariximizin bütöv
bir mərhələsinə bələdçi  olacaq məqaləsi;
onun yuxusuz saatlarından, yorulmazlığından, gərgin günün davamı olan soyuq
fevral gecələrindən doğulurdu… Amma təəssüflə, həm də böyük bir təəssüflə
qeyd etmək istəyirəm ki, məhz bu yazıdan sonra yazıda adları çəkilən gənclərdən
bir çoxu öz iradlarını küskünlük şəklində göstərdilər. “Niyə mənim bir kitabım
haqqında bir abzas yazmısan?”, “Niyə şeirimdəki səhvi yazında qeyd etmisən?”
kimi cümlələri birbaşa Gülnarın üzünə deyirdilər. Düzdür, Gülnar bunlara  səmimiyyətlə gülümsəyib keçirdi, “adi haldır”
deyirdi, amma mən hələ də bu laqeydliyi qəbul edə bilməmişəm… Çünki ədəbiyyat
tariximizin yaddaşına hopacaq bir məqalədə “Ağarmış gün” hekayəmdən və “Azərbaycan”
jurnalında çap olunan şeirlərimdən bəhs olunması mənim üçün həqiqətən də, böyük
sevinc idi. Üstəlik, regionlarda yaşayan, aylarla yolu Bakıya düşməyən gənclərin
də yaradıcılığına işıq tutan yazı üçün Gülnara 
bu gün də minnətdaram…

Gülnar Səma öz kitabında yüz il əvvələ
qayıdır,  tarixi qürurumuzun şanlı səhifəsi
olan cümhuriyyət dövründəki ədəbi mühitdən bəhs edir. Həmçinin, “tanrı ərməğanı
olmayan”, əksinə, “xalqımızın layiq olduğu halal haqqı olan”  Azərbaycanın dövlət müstəqilliyindən köksü
qabara-qabara yazır… Və müstəqillik illərində ədəbiyyata göstərilən dövlət
qayğısına diqqət çəkir, keçirilən tədbirlər və dövlət nəzarəti ilə işıq üzü görən
nəşrlər haqqında dolğun məlumat verir.

Kitabı oxuduqca Gülnarın şair kimi xüsusiliyindən
çox uzaqlaşdığımı etiraf etməliyəm. Şeirin doğuluşu bir neçə an çəkir… Amma
bu kitabdakı hər bir yazının, ən azı, bir neçə həftə Gülnarın ruhuna sancı çəkdirdiyinin
fərqindəyəm… Məsələn, “Elçinin “Kölgə” hekayəsində kölgələrin ardındakı
işıqlı mətləblər” yazısını yazmaq üçün Gülnar “Kaşeyin taleyi” kitabını alıb,
oxuyub, qeydlərini kiçik dəftərçəsinə yazıb, 
sonra bir neçə gün oxuduqlarını beynində, ürəyində evdən-işə, işdən-evə
daşıyıb… Neçə yuxusuz gecə keçirdiyini isə bir özü, bir də kompyuteri bilib.
Və budur, biz oxucu kimi uzağı on beş-iyirmi dəqiqəyə bu yazını oxuyub
bitiririk…

“Cavidanə uçurum” Gülnarın ən sevdiyim
yazılarındandır. Və kiçik bir etiraf etməyi özümə borc bilirəm: mənim “Cavidanə
təbəssüm” şeirim məhz bu yazıdan sonra dünyaya gəlib… Məncə, heç kimsə, Cavid
yaradıcılığındakı uçurumlardan keçməyi, ruhunun hər qaya çıxıntısına dəyib
sıyrılmağını, incinməyini, bir şairin yaradıcılığına bu cür-fəlsəfi və ruhi dərinliklə
yanaşmağı  özünə rəva görməzdi… Gülnar
məhz bunu edib və bacarıb!

Bir də “Əbülfət İslamı xatırlayarkən” adlı yazısı
var Gülnarın… Yazı haqqında danışmaq istəmirəm, çünki Gülnara ünvanlayacaq
bir cümləm var: “Gülnar, sən Əbülfət müəllimi xatırlamaq üçün ömür payında heç
vaxt ayaq yeri qoymadın, axı, onu heç unutmadın ki, xatırlayasan…”

Gülnar Səmanın 2016-cı ildə çap olunan “Gül” adlı
şeirlər kitabının ön sözünü Vaqif Yusifli yazıb. O,  yazısını “Gülnar Qasımlı mənim
doktorantımdır” cümləsi ilə başlayır. Gülnar isə öz kitabında qürurla yazır: “Azərbaycan
ədəbiyyatşünaslığının sanballı tənqid­çi kimi qəbul etdiyi Vaqif Yusifli həm də
Azər­baycan Milli Elmlər Akademiyasının Nizami Gəncəvi adına Ədəbiyyat
İnstitutunun Ədəbi tənqid şöbəsinin müdiridir… Mən 2014-cü ildə Ədəbiyyat
İnstitutuna doktoranturaya qəbul olu­nan­da həmin şöbə yeni yaradılmışdı. Həm
şöbənin, həm də Vaqif müəllimin ilk doktorantı olmaq şərəfinə nail oldum”.
Gülnarın müəllimlərinə olan ehtiramı bu gün hər gəncdə, hər “yazaram, şairəm”
deyən qələm sahibində yoxdur…

Gülnar üç dəfə də şair kimi Türkiyədə keçirilən ədəbi
tədbirlərdə iştirak edib. Hər üçündən də bir qucaq kitabla qayıdıb və gətirdiyi
kitabları Azərbaycan oxucusuna tanıtmaqda gecikməyib. Birinci səfərindən sonra
“Ulduz” jurnalından “İnci Okumuşu oxuyuruq” adlı yazısını oxuduq. Burada  Gülnarın Türkiyəli şairin “Aşkın elif hali” adlı kitabı haqda düşüncələri
yer alıb.

Gülnar 2017-ci il aprelində  Uluslararası Trabzon Ədəbiyyat Festivalında  da iştirak edib. Və “Necip Saraçoğlunun “Gülə
həsrət” duyğuları” o səfərdən yadigardır… Yazıda Necip Saraçoğlunun çoxşaxəli
yaradıcılığı ilə yanaşı,  onun “gülün indiki, gələcək və keçmiş zamanlardakı
halını vəsf edən” şeirlərindən də danışılır.

“Çanaqqala zəfəri və ya 26 minanın türkanəliyi”
yazısını kitabdan oxumuşdum. Ağlamışdım… Özü də Gülnardan gizlətmədən, elə
onun yanındaca ağlamışdım… Yəqin ki, kitabı oxuyanlar da qəhərlərini gizlədə
bilməyəcək…

Bir də Məmməd İsmayılın yaradıcılığından bəhs edən
yazıları var Gülnarın… “Məmmədəm, a kəndim, tanımadınmı?”, “Hardasa, hardasa
bizi duyan var, Hələ yaşamağa dəyər bir az da…” deyən şairin Gülnarla ruhi
doğmalığının da şahidi olmuşam. Bu misraları uşaqlıqdan anamdan eşitmişəm… Böyüdükcə
Məmməd İsmayılın adını tanımışam. Sonra da Gülnarla birgə Məmməd İsmayılın ədəbi
məsləhətlərini dinləmişəm… Və düşünürəm ki, Gülnar olmasaydı, heç vaxt Məmməd
İsmayılın qarşısında bir şagird kimi otura bilməzdim… Gülnar Məmməd
İsmayıldan “bəxtinə düşən günü şair taleyi kimi yaşayan” bir insan kimi bəhs
edir. Eyni zamanda, məndən iyirmi yaş böyük olan şeirin zamana qalib gəlməyinin
mistikasını da de-şifrə edir: “Yazarın ən məşhur
əsərlərindən olan “Hələ yaşamağa dəyər bir az da…” şeiri 1968-ci ildə yazılsa
da, bu şedevr əsərdə müdrik el ağsaqqalının simasını görür, ürək çırpıntı­larını
eşidirik”. “Məmməd İsmayılın vətənpərvərlik mövzulu şeirlə­rinin kökündə
bütün türk dünyasının xəritəsi dayandığını” da Gülnar kəşf edib… Və bu kəşfi
onun ədəbiyyatşünas kimi fərqliliyinin sübutudur. Bu fərqlilik ümumi anlam
daşıyan “oxucu” sözünə şamil edilə bilməz.

“Rəşad Məcidin “Çiyələk qadın”ı”… Bu “çiyələk
qadın” hamının sevimlisidir. Elə Rəşad Məcidin eyniadlı kitabı da. Bəlkə də,
indiyədək oxuduğum yeganə şeirdir ki, oxucunun cinsi fərqliliyini aradan
qaldırır. Hər bir qadın özülüyündə “çiyələk qadın” olduğunu hiss edir, yaxud məhz
o cür olmağı arzulayır. Hər bir kişinin ömründən isə mütləq bir “çiyələk qadın”
keçir… Doğrusu, bu şeiri və  ətirlərdən
bəhs edən şeiri oxuyana qədər inanmazdım ki, Rəşad Məcidin ruhunda bu qədər
utancaqlıq var… Elə Gülnar da təəccübünü gizlətmir:  “Bilsəydim,
əvvəldən heç başlamazdım, Öldüm yaza-yaza bu şeirləri”. Bəlkə də, çoxumuz bu
misraların Rəşad Məcidin olduğuna inanmazdıq. Elə mən özüm də haqqında söhbət
açacağım “Çiyələk qadını” oxuyana qədər belə bir məsumluğun fərqinə varmamışdım”.   Bəli, Rəşad Məcid bir şair kimi özünü gözəl
“gizlədib”… Düşünürəm ki, bu gizli şeir xəzinəsinin kəşfi bütöv bir ədəbi nəsli
gözləməkdədir…

2016-cı il idi. “Köroğlu” dərgisi
Müşfiqə həsr olunmuş xüsusi buraxılış hazırlayırdı. Yazıları gözlənilən imzalar
içərisində Gülnarla mənim də adım var idi. Qarşı-qarşıya oturub düşünürdük ki,
indiyədək Müşfiqi necə tanımışıq? Necə anlada bilərik onu? Yox, danışmırdıq
biz, sadəcə, üz-üzə düşünürdük… Və sonra 
Gülnar kompyuterinin arxasına keçdi, mənsə telefonumu əlimə alıb məktub
yerini açdım, ünvan kimi də Gülnarı seçdim… Yazmağa başladıq… Nə qədər
zaman keçdiyini bilmirəm, amma ikimiz də eyni anda başımızı qaldırdıq və
birimiz çay dəmləməyə, birimiz də fincanları yumağa getdik. (İzah edə bilməsəm
də, bu cür bir-birimizlə danışmadan nə etmək lazım olduğunu anlamağımız da az
olmayıb). Çay içə-içə yerimizi dəyişmişdik, mən kompyuterdən onun yazısını oxuyurdum,
o da öz telefonuyla mənim göndərdiyim məktubu…  Gülnar Müşfiqin “Çoban” poemasından yazmışdı.
Sanballı bir yazı idi, hətta ədəbiyyatşünaslıq baxımından qüsursuz idi. Başımı
razılıqla tərpətdim, üzümü döndərib Gülnara baxdım, qəhərlənmişdi… Və onun orada
dediyi sözləri heç vaxt unuda bilmirəm: “Şəfa, Müşfiqin yaşamaq sevgisini
hamıdan yaxşı sən anlatmısan…”

Gülnar Səma müstəqillik dövrü
poemalarını incələyir, onların məziyyətlərini, əhatə etdiyi dövrü və özündə
ehtiva etdiyi mövzuları səlis bir şəkildə xronikalaşdırır, bəzən tapdığı cizgilərlə
müəlliflərin özünü də heyrətə salır. “Nəriman Həsənzadənin “Nuru Paşa” poeması”, “Fikrət
Qocanın çağdaş dövrdə yazdığı poemaları”, 
“Zəlimxan Yaqubun “Yunus Əmrə dastanı”, “Zəlimxan Yaqubun “Hüseyn Saraçlı
dastanı”, “Yusif Nəğməkarın “Çanaqqala” poeması”, “Məmməd İlqarın “Qaratel”
poemasının məziyyətləri”, “Elxan Zalın “Anıt məzar dastanı”, “Elçin İsgəndərzadənin
poemaları”, “Barat Vüsalın “Aldədə” poeması”, “Musa Ələkbərlinin “Mübarizlik dərsi”  kimi yazılarda oxucular dediyimin təsdiqini
tapacaqlar.

Kitabda Gülnarın öz müasirləri
olan gənclərin yaradıcılığına bələdçi olacaq yazıları da yer alır. Bu
yazılardan hər hansı birini oxumaq, həmin imza ilə artıq ilkin tanışlıq deməkdir.
Həmçinin, onun nə yazdığı, nədən yazdığı, şeirlərindəki labirintlərin yolları
Gülnarın təqdimatında mükəmməldir.  “Arzu Hüseynin içində
yaşayan məsumluq”, “Nuranə Nurun “Yoxluğuna və sağlığına”, “Şahanə nağıl”,
“Emin Piri “Tanrının kölgəsi”ndə”, “Elməddin Nicata məktub”, “Faiq Hüseynbəyli
yaradıcılığının çalarları”, “Ruslan Dostəlinin gənclik hesabatı” kimi təəssürat
yazıları ədəbi gəncliyimizin portretinin ştrixləridir…

Bir də kitabda Gülnarın “Ulduz” jurnalında apardığı
müzakirələr var. Bu ədəbi müzakirəni dövrümüz üçün sevincli hadisə sayıram.
Jurnalın redaktoru Qulu Ağsəs bu layihəni başlatmaqla gənclərin bir-birinə olan
münasibətini, bir-birinin yaradıcılığını necə qiymətləndirmələrini
aşkarlamamızda yeni cığır açdı…

Utanaraq qeyd edirəm ki, kitabda mənim “Poçtalyona
məktub”um haqqında da yazı var. Mənim
uyğunsuz qafiyələrimə daim irad  tutan
Gülnar Səmaya həmişə cavabım bu olur: “Mən şeiri düzəltmirəm, şeir məni düzəldir”.
Amma hərdən onun iradlarının qarşısında da utandığım  olub…

Hər uğurun uğurumuzdur, Gülnar
Səma! Sənin zəhmətin çağdaş ədəbiyyatımızın gündəlik həyat tərzinə çevrilsin…
Amin!

Oxunma sayı: 4557

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *

Этот сайт использует Akismet для борьбы со спамом. Узнайте как обрабатываются ваши данные комментариев.